دهه ۷۰ را می توانیم به نوعی دوران بازیابی مدیریت شهری و فضاهای شهری دانست. البته در این دوران نیز المان های شهری مانند مجسمه و دیوارنگاری ها همچنان در شهر ایجاد می شود اما تعداد آن محدود است.

نقاشی های دیوار یا همان دیوارنگاری ها در کنار مجسمه ها، مبلمان شهری، میادین، سبک معماری، پلازاها و بسیاری موارد این چنینی به عنوان المان های شهری با هدف هویت سازی برای شهرها مورد استفاده قرارمی گیرد.

نقاشی هایی دیواری قدمتی به اندازه تاریخ زندگی انسان ها دارد. نخستین دیوارنگاری ها درون غارها توانست انسان های اولیه که اولین اجتماعات بشری را در زیستی که همسان و همگام با طبیعت شکل داده بودند، می توان دید. هر چند در طول تاریخ دیوارنگاری ها جای خود را به احجام بزرگ سنگی دادند تا این المان های زندگی گروهی به نمادی برای معرفی فرهنگ، تمدن، هنر و البته شیوه سیاست رهبران و پادشاهان در دوره گذشته تبدیل شود.

اکنون نقاشی های دیواری در تمام شهرهای دنیا به عنوان یک المان شهری با هدف زیباسازی تعریف می شود.

 

المان نقاشی دیواری

دیوارنویسی را می توان یک پای ثابت دیوارنگاری در تهران قلمداد کرد. چرا که در زمان دفاع مقدس نیز استفاده از دیوارنویسی که عمدتا حاوی موضوعات ارزشی مانند سخنان بزرگان، سخنان امام خمینی(ره)، وصیت نامه شهدا و … بود برای بالا بردن روحیه مقاومت و ایستادگی مردم همچنان استفاده می شد. هدف از این المان در واقع بالا بردن اعتقاد مردم در ادامه دادن راه امام و شهدا و رزمندگان بود.

اواسط دفاع مقدس بود که شهدا به عنوان اسطوره های یک جنگ نابرابر نام هایشان بر کوچه ها و خیابان های این شهر نقش بست. به همین دلیل برای پاسداشت از رشادت و قهرمانی این اسطوره ها از تصاویر آنه نیز به عنوان نقاشی دیواری ارزشی بر دیوارهای شهر استفاده شد.

می توان گفت که در دهه ۶۰ هماهنگ با جریان های کشور موضوعات نقاشی های دیواری با مفاهیم جنگ تحمیلی، شهدا، خانواده شهدا انتخاب و تعداد زیادی از این دیوارنگاری ها اجرایی شد.

بعد از پایان دفاع مقدس، دیگر الزام استفاده از نقاشی های دیواری برای بالا بردن روحیه مقاومت و ایستادگی ساکنان شهرها وجود ندارد. از سوی دیگر کشور در تمام ابعاد در مرحله بازسازی و توسعه قرار گرفته است. به همین دلیل توجه به المان های شهری در مقابل تمامی مشکلاتی که در شهرها به دلیل جنگ تحمیلی ایجاد شده بود، در اولویت نبود. این موضوع باعث شد تا این هنر شهری از پیشرفت های جهانی خود در ایران عقب بماند.

البته در دهه ۶۰ که شاهد اوج دیوار نگاری مناسبتی هستیم ولی در دهه ۷۰ با ایجاد ثبات در کشور، بسیاری از این وظایف به شهرداری ها واگذار می شود. در این دهه است که شهرها طبق برنامه ریزی های انجام شده، تصمیم می گیرند تا بر مدار توسعه شهری قرار گیرند. در این میان ساماندهی پاکسازی فضاهای شهری به عنوان یکی از اولویت های کاری شهرداری تهران انتخاب می شود.

به همین دلیل است که در این دهه آثار به جای مانده از دیوارنویسی های زمان دفاع مقدس و یا دوران انقلاب از روی دیوارها پاک می شود و با اوج گرفتن فعالیت دانشگاه ها، دانشجویان زیادی در رشته هنر فارغ التحصیل شده و به جرگه هنرمندان این حوزه می پیوندند.

 

المان نقاشی دیواری

 

مطالعات نشان می دهد که در دهه ۷۰ در  بسیاری از شهر ها ساخت بزرگراه ها، پل ها، زیرساخت های شهری آغاز می شود و در این میان با توجه به رشد سریع توسعه ای لازم بود  تا به سایر نیازهای شهروندان که هویت بخشی به شهری است که در آن زندگی می کنند، با بهره گیری از ابزار هنر در برنامه های شهرداری ها قرار داده می شود.

دهه ۷۰ را می توانیم به نوعی دوران بازیابی مدیریت شهری و فضاهای شهری دانست. البته در این دوران نیز المان های شهری مانند مجسمه و دیوارنگاری ها همچنان در شهر ایجاد می شود اما تعداد آن محدود است.

می توان اینگونه نیز بیان کرد که مجموعه ای مانند سازمان زیباسازی باید این فرصت ها را در اختیار هنرمندان قرار می داد. شاید بتوان ادعا کرد که اگر در دهه ۸۰ به بعد در هنر مجسمه سازی با ایجاد فضاهای موثر در تهران مانند برگزاری سمپوزیوم های تخصصی؛ این هنر رشد می کند، نقاشی دیواری نیز به این فضاها نیاز داشت کما اینکه در طول سال های اخیر در حوزه نقاشی دیواری نیز شاهد همین مسابقه ها و دوسالانه های نقاشی دیواری هستیم و این فضاها باعث رشد هنرمندان شد. به هر حال باید این مساله را نیز قبول کرد که برخی از هنرمندان در این میان سعی و خطا کردند تا به یک هنرمند حرفه ای در این زمینه تبدیل شوند تا هنر آنها نیازهای شهر را برآورده کند.

هر چند در طول این سال ها شاهد مداخله های مستقیم شهرداری ها در این هنر هستیم که بعضا باعث اجرای کارهای ضعیف بر دیوارهای شهر می شود.

البته در این دوران نیز برخی از نقاشی های دیواری با موضوعات ارزشی نیز به شکل مطلوبی بر دیوارهای شهر اجرایی نمی شد. به عبارتی این دیوارنگاری ها نمی توانست حق مطلب را در این موضوعات به طور کامل ادا کند و در شان شهدا و خانواده آنها نبود.

 

المان نقاشی دیواری

گاهی اوقات نیز دیوارهای شهر بر اساس سلایق شهرداران مناطق از نقاشی های کوه و جنگل و رودخانه و … پر می شد که نتیجه آن برای زیبا تر شدن معکوس بود و نمی توانستند به این آثار نقش بسته بر دیوارهای شهر عنوان خلق و آفرینش یک اثر هنری را بدهند.

حتی در دوره هایی تمام این تصاویر به یک معضل بصری و زوائد شهری تبدیل شد و به جای اینکه به تلطیف فضای شهری و ارتقای کیفی سیما و منظر شهری کمک کند؛ کارکرد دیگری پیدا کرد.

به این صورت که در یک دوره استفاده ازطرح های سورئال بر دیوارهای شهر زیاد شد. اتفاقا تعداد بالای استفاده از این نقاشی ها نتیجه برعکس داشت. هر چند در ابتدا استفاده از این طرح ها برای شهروندان و هنرمندان این حوزه جذاب بود اما وقتی که تعداد این سبک نقاشی زیاد شد، کارکرد واقعی و اثر گذاری خود را از دست داد.

 

  پرینت

http://shahrkhan.ir/3766