به گزارش دیدشهر؛ ۲۵ رجب ۸۹۲ ه.ق کودکی در مشکین شهر متولد می‌شود.یک سال از تولد نوزاد سپری نشده که مرگ پدر، موجب می‌شود تا به تصمیم صوفیان صفویه، علی برادر بزرگتر به عنوان جانشین شیخ حیدر انتخاب شود.

اما قدرت صفویان سال‌ها است که هراسی بر دل دشمنان به ویژه همسایگان انداخته و بی‌شک بعد از کشته شدن حیدر در جنگ با شروانشاهیان نباید فرزندان وی نیز زنده مانده و قدرت می‌گرفتند.

همین بس که «مارتا» سه کودک خود، علی، ابراهیم و شاه اسماعیل را به فارس برد و بیش از ۴ سال در غربت زندانی شد.

در کتب تاریخی متعددی از جمله فتوحات شاهی نوشته هروی، جهان گشای خاقان که مجهول المولف است.

حبیب السیر میر خان و ذیل حبیب السیر خان میر واحسن التواریخ نوشته حسن روملو اشاراتی به سرنوشت شاه اسماعیل کوچک شده که سال‌ها اسارات و گریز از دشمنان را در سنین کوچک تجربه کرده است.

در جهانگشای خاقان اشاره شده است که بعد از مرگ سلطان یعقوب آق قوینولو بین فرزندانشان رستم و بایسنقر بر سر جانشینی اختلاف افتاد و رستم برای مقابله با برادر، سلطان علی و خانواده اش را آزاد کرد تا بتواند پشتیبانی قزل باش‌ها که مریدان صفویان بودند را جلب کند.سلطان علی به تبریز وارد شد و با سپاهی از صوفیان بایسنقر را شکست داد.

هراس از قدرت گرفتن دوباره صوفیان

این اتفاق برای رستم هراس از قدرت گرفتن دوباره صوفیان را به همراه داشت تا جایی که در جنگی با صوفیان در شام اسبی( واقع در مسیر اردبیل تا سرعین) درگرفت، به تعبیر صفویه پژوه، سلطان علی قبل از اینکه پایش به اردبیل برسد به قتل رسید.

اسدی در این خصوص تصریح کرد: در آن زمان سلطان علی، اسماعیل را به عنوان جانشین خود معرفی می‌کند و به برادر وسط یعنی ابراهیم اشاره‌ای نمی‌شود.

وی افزود: بعد از آن واقعه اسماعیل به صورت پنهانی به اردبیل انتقال می‌یابد و دو ماه خانه به خانه به صورت پنهانی منزل داده شده و نگه‌داری می‌شود.

به گفته اسدی، در کتب تاریخی عنوان شده که مدتی اسماعیل ۸ ساله نزد زنی به نان «ابه خاتون» که زنی عاقله و جراح از طایفه آناتولی و مورد اعتماد بوده نگه‌داری می‌شود.

در ادامه زمانی که گذر یکی از مریدان زخمی به خانه ابه خاتون جهت درمان خورده است، این بانو که از ناجیان و حامیان اسماعیل کوچک است، به مریدان خبر می‌دهد که اسماعیل نزد اوست.

شاه صفویه آویزان از درخت

در جهانگشای خاقان اشاره شده است که بعد از اطلاع مریدان از محل پنهان شدن اسماعیل، وی را یکی از مریدان به نام «محمد بیگ» به روستای کرگن و سپس به گیلان انتقال می‌دهد و محمد بیگ به دلیل دوستی و اعتماد به حاکم گیلان، «کارکیا میرزا علی»، شاه آینده صفویه را به او می‌سپارد.

اما حاکم آق قوینلو دست بردار نیست و از کارکیا می‌خواهد که اسماعیل را تحویل دهد. در روضه الصفا نقل شده کارکیا برای رهایی از خواسته دشمن دستور می‌دهد که اسماعیل را در سبدی گذاشته و از درخت آویزان کنند و وی بعد از این اقدام قسم می‌خورد که شاه اسماعیل بر روی خاک گیلان نیست.

به گفته صفویه پژوه بعد از این رویداد کمی از التهابات تعقیب اسماعیل کاسته شده و اهل اختصاص که طوایف مهاجر از ترکیه بودند در تربیت اسماعیلنقش ایفا می‌کنند.

 دراین باره بیشتر بخوانید:

بقعه شیخ حیدر، پنجمین شیخ طریقت صفوی

شهیدگاه اردبیل آرامگاه زنان و مردان جنگ چالدران

در کتاب جهان گشای خاقان عنوان شده که در این مدت اسماعیل زیر نظر هفت تن از بزرگان صوفی لاهیجان فنون رزم را آموخت.

در عین حال جهان گشای خاقان از فردی به نام «شمس الدین لاهیجی» یاد کرده که فارسی، عربی، قرآن و مبانی و اصول شیعه امامیه را به اسماعیل می‌آموزد.

سال سرنوشت ساز ایران

اسماعیل بعد از چند سال تعلیم و تربیت به مرور زمان به مرکزیت اتصال مریدان بدل می‌شود. تا جایی که سال ۹۰۶ ه. ق سالی سرنوشت‌ساز برای ایران است.

پژوهشگر تاریخ اردبیل در این خصوص می‌گوید: در سال ۹۰۶ قمری به دنبال جنگی که با امرای آق قوینلو اتفاق می‌افتد، اسماعیل موفق به شکست آن‌ها به یاری مریدان خود می‌شود.

شاه اسماعیل و پیامد های تاسیس حکومت صفویه

امیر رجبی تصرح کرد: به استناد منابع تاریخی اسماعیل با پیروزی قاطعانه کنترل آذربایجان را دست گرفته و در تابستان ۹۰۷ ه. ق در تبریز تاج گذاری می‌کند و با تاسیس سلطنت صفوی، مذهب شیعه را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام می‌کند.

وی با بیان اینکه در این هنگام اسماعیل حدود ۱۳ سال داشته است، افزود: تاسیس حکومت صفویه به دست شاه اسماعیل دو پیامد مهم برای ایران داشت که یکی احیای دولت ملی و دیگری رسمیت یافتن مذهب تشییع اثناعشری بود و ۱۷۲ سال بعد از درگذشت شیخ صفی، طریقت معنوی و عرفانی او توسط ششمین نسل از نوادگانش به صورت رسمی به سلطنت و حکومت سیاسی مبدل شد.

تبیین جایگاه صفویه در تاریخ ایران

شاه اسماعیل تا قبل از پادشاهی بنا به رسم صوفیان شیخ اسماعیل نیز نامیده می‌شد.  به گزارش پایگاه گردشگری استان اردبیل، در منابع تاریخی عنوان شده که هرچند تاج‌گذاری شاه اسماعیل در تبریز بوده اما قیام بر علیه آق قوینولها از اردبیل آغاز شد و به نوعی اردبیل به واسطه قرارگیری مرقد شیخ صفی الدین عارف نامدار و جد شاه اسماعیل، پایتخت معنوی صفویان محسوب می‌شد.

اینکه نوجوانی ۱۳ ساله بتواند انسجام ملی را رقم بزند باید به نسل‌های آینده معرفی شود و صفویه و شخصیت برجسته‌ای همچون شاه اسماعیل تاریخ و فرهنگ اردبیل را متمایز از سایر مناطق ساخته است.

شاه اسماعیل در ۱۹ رجب ۹۳۰ ه. ق در ۳۷ سالگی بعد از جنگ‌های متعدد با دشمنان درگذشت و در مجاور مرقد جد خود شیخ صفی الدین در اردبیل به خاک سپرده شد.

گزارش از ونوس بهنود