عواقب تلخ زیاده روی در مصرف نمک
مصرف نمک در ایران 2 برابر میانگین جهانی است؛ از علایم مصرف زیاد نمک، عوارض خطرناک آن و … گفتیم و با مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره پویش جدید «انتخاب همه: نمک کم» گفتوگویی داشتیم.
نویسنده: مجید حسین زاده
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران به تازگی گفته که روزانه نباید بیش از سه تا پنج گرم نمک مصرف شود اما میزان مصرف نمک در ایران بالای ۸ و نزدیک به ۱۰ گرم است و ضرورت دارد افراد نمک را از سفرههای غذایی حذف کنند. در این بین، پویش جدیدی در ادامه پویش ملی سلامت با موضوع نمک و شعار «انتخاب همه: نمک کم، اما تصفیهشده یددار» و موضوع لبنیات با شعار «از کودکی تا پیری، لبنیات دوست سلامتی» توسط وزارت بهداشت در حال برگزاری است. طبق آمارها و تحقیقات صورت گرفته مصرف نمک در کشور ما دو برابر حد استاندارد است. تخمین زده میشود که در جهان بیش از 2 میلیون مرگ در سال با مصرف بیش از حد سدیم ارتباط مستقیم است. به همین دلیل، کاهش مصرف سدیم یکی از مقرون به صرفهترین اقدامات برای بهبود سلامت و کاهش بار بیماریهای غیرواگیر است که ارزش افزوده ۱۲ برابری در نظام سلامت دارد.
نمک چیست و چرا برای بدن لازم است؟
نمک خوراکی، یک ترکیب ساختهشده از پیوند یونی بین سدیم و کلر است. نمک هم مانند سایر مواد غذایی باید به اندازه مناسب مصرف شود چراکه مصرف به اندازه نمک برای سوختوساز مواد غذایی در بدن و کارکرد صحیح عضلات لازم و ضروری است اما مصرف بیش از حد نمک می تواند موجب بعضی از هشدارها و مشکلات سلامتی شود. نمکها ترکیبات غیر معدنی هستند که حاوی کربن و هیدروژن نیستند. نمکها با بار مثبت کاتیون نامیده میشوند و یونها با بار منفی یعنی آنیونها را جذب میکنند. این جذب مثبت به منفی به عنوان یک پیوند یونی شناخته میشود که کلید تثبیت ساختار شیمیایی نمکهاست. یکی از مهم ترین نمکها در نظام طبیعی و زیستی دنیا سدیم کلرید است.
دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت میگوید که میزان مصرف نمک باید کمتر از 5 گرم در روز باشد. طبق این دستورالعمل حداکثر مقدار مصرف روزانه نمک در افراد زیر ۵۰ سال پنج گرم(یک قاشق چایخوری) و در افراد بالای ۵۰ سال و بیماران قلبی و عروقی و کودکان روزانه کمتر از ۳ گرم است. البته ما فقط نمکی را که از نمکدان روی غذا میریزیم، نباید ببینیم. مقدار زیادی از نمک از راه غذاهای فرآوریشده وارد بدن ما میشود. الغرض که ما مصرف نمکمان در کشور بالاست و باید همه دست به دست هم بدهیم تا با فرهنگسازی صحیح تغذیهای بتوانیم میزان مصرف نمک در کشور را به حد مطلوب برسانیم یعنی از 12 گرم به 5 گرم در روز و آن هم از نوع نمک یددار تصفیه شده است.
مادهای ضروری برای سوخت و ساز بدن
نمک یکی از مواد ضروری برای سوخت وساز مواد غذایی در بدن، انتقال پیامهای عصبی و کارکرد صحیح عضلات است. مصرف کمی نمک در زمان اسهال و استفراغ یا فعالیت شدید بدنی و در هوای گرم، سبب جبران املاح از دست رفته بدن میشود. نمک به تعادل قند خون، به نرم کردن و صاف کردن حنجره، به جذب مواد مغذی درون غذا، تنظیم خواب، درمان بیماری زکام و سینوزیت، درمان آلرژی، جلوگیری از کرامپ یا گرفتگی عضلات، فراهم کردن انرژی بدن، بهبود عملکرد سلول های عصبی، خارج شدن اسیدیته زیادی به وجود آمده در بدن کمک می کند.
نمکدان را به هیچوجه سر سفره و میز نیاورید. فقط اکتفا کنید به همان میزان نمکی که هنگام پخت غذا به آن اضافه شده است و آن هم چون باید ید آن به بدن برسد، حتما در آخر پخت و بعد از اینکه غذا از قل زدن افتاد، آن موقع باید به غذا اضافه شود که چون ید موجود در نمک که برای بدن لازم است، در آن بماند. پس نمک را در موقع پخت به مقدار اندک استفاده کنیم و سر سفره نمکدان نیاوریم اما برای طعمدادن به غذا به جای نمک از جایگزینهای نمک مثل سرکه، آبلیمو، آبغوره و … استفاده کنیم. در ضمن، اگر مقدار نمک افزوده شده به غذا به تدریج کاهش یابد در مدت چند هفته ذائقه افراد به غذای کم نمک عادت میکند.»
مهمترین منابع دریافت نمک در رژیمغذایی
اضافهکردن نمک در آشپزخانه به غذاها و نمکدان سر سفره؛ انواع غذاهای آماده مثل سوسیس، کالباس،همبرگر و انواع کنسروها مانند کنسرو خورش ها، کنسرو سبزیجات و …؛ انواع خوراکیهای شور مانند چیپس، چوب شور و لبنیات شور مانند پنیر، دوغ و کشک؛ انواع ترشیجات و شور؛ آجیل و مغزهای شور.
