نویسنده: اشکان محمودی

زیبایی منفعت‌های زیادی دارد. از تسهیل در برقراری ارتباطات اجتماعی گرفته تا افزایش اعتماد به نفس. اما گاهی افکار یا رفتارهای مزاحمی می‌تواند بر باور ما دربارۀ ظاهر و بدن خود تاثیر بگذارد. «تن‌شرمی» به معنای انتقاد، تحقیر و قضاوت منفی درباره ظاهر یا بدن یک فرد است. این پدیده می‌تواند از طریق گفتار، رفتار یا فضای مجازی بروز کند و معمولاً به دلیل تطابق نداشتن با استانداردهای زیبایی رایج در جامعه انجام می‌شود. تن‌شرمی می‌تواند شامل انتقاد از وزن، قد، رنگ پوست، شکل بدن یا هر ویژگی ظاهری دیگری باشد.

افراد درگیر ممکن است به دلیل فشارهای اجتماعی دچار اختلالات روانی، اضطراب، افسردگی و مشکلات تغذیه‌ای شوند. این احساسات منفی نه تنها بر کیفیت زندگی فرد تأثیر می‌گذارد؛ بلکه روابط اجتماعی او را هم تحت الشعاع قرار می‌دهد. همچنین ممکن است افراد برای فرار از احساسات منفی به رفتارهای خطرناک مانند آسیب به خود یا مصرف مواد مخدر رو آورند. تن‌شرمی می‌تواند برای کسانی که مورد تمسخر قرار می‌گیرند، خودزشت‌انگاری را به همراه داشته باشد. «خودزشت‌انگاری(BDD)»، یک اختلال روانی است که در آن فرد به‌صورت مداوم تصور می‌کند ظاهر او به‌شدت ناقص است و به همین دلیل، باید اقداماتی برای پوشاندن یا رفع نقوص آن انجام دهد. این افراد در اماکن شلوغ دچار تعریق، سرخ شدن، تپش قلب و سردرگمی می‌شوند. در این اختلال شخص مشغله‌های ذهنی شدیدی دربارۀ ظاهر خود دارد و در ارتباط با آن‌‌ها، رفتارهایی وسواس‌گونه را مکرر انجام می‌دهد. در پرونده امروز به بررسی علل، پیامدها و راهکارهای مقابله با این پدیده‌ها خواهیم پرداخت تا درک بهتری از احساسات افراد گرفتار در این موقعیت‌ها پیدا کنیم.

افراد درگیر با علایم خودزشت‌انگاری از احساسات خود می‌گویند

روایت اول| فقط زشتی‌هایم را می‌بینم

«فرشته» ۱۷ساله است. در آغاز صحبت‌مان می‌گوید: «فکر می‌کنم کسی نمی‌تواند درک کند چه احساسی دارم». هیچ فردی از اطرافیان و دوستان فرشته تا به حال به ایراداتی که او تصور می‌کند دچارشان است؛ اشاره نکرده‌است. او دربارۀ تجربیاتش از درگیری با علایم این اختلال می‌گوید: «هر روز قبل از بیرون رفتن از خانه، اولین چیزی که به ذهنم می‌آید؛ نگرانی درباره ظاهرم است. وقتی به آینه نگاه می‌کنم، فقط زشتی‌هایم را می‌بینم؛ بینی‌ام، پوست صورتم و حتی قدم. این احساس به قدری شدید است که گاهی اوقات از نگاه در آینه امتناع می‌کنم». او ادامه می‌دهد: «در اجتماع، همیشه نگران این هستم که مردم چطور به من نگاه می‌کنند. آیا آن‌ها هم زشتی‌های من را می‌بینند؟ آیا درباره من صحبت می‌کنند؟ قبلا می‌دانستم این احساس واقعی نیست اما رفته‌رفته آن را پذیرفتم. حالا کمتر در اجتماعات و مکان‌های شلوغ حاضر می‌شوم و در خیابان، مترو، مرکز خرید و حتی جمع‌های دوستانه احساس ناامنی و اضطراب می‌کنم.» از فرشته می‌پرسم آیا تا به حال به‌خاطر این احساس از حضور در موقعیت‌های مهم اجتناب کرده‌است؟ می‌گوید که شمارش از دستش دررفته‌است. از دورهمی با دوستانش تا کارگاه‌ و کلاس‌های آموزشی زیادی را به دلیل درگیری با این اختلال از دست داده‌است.

روایت دوم| ماجرا از بدن سازی شروع شد

«امیررضا»، ۱۹ ساله و بدنساز است. می‌گوید تا قبل از شروع حرفه‌ای این رشته، بدن لاغری داشته‌است اما هیچ‌گاه بابتش دچار تن‌شرمی نشده بود اما از زمانی که انتظاراتش از بدنسازی شروع شد این احساس به سراغش آمد. او عموما نظر اطرافیان را راجع‌به بدن خود جویا می‌شود و از واکنش مثبت دیگران دربارۀ بدنش حس خوبی دریافت می‌کند. با آن که به گفتۀ خودش از زمان شروع حرفه‌ای بدنسازی، روند فوق‌العاده‌ای را پشت سر گذاشته‌است؛ اما گاهی احساس می‌کند عضلات او به‌اندازه کافی ورزیده نیستند. امیررضا می‌گوید: « انتظار دارم دیگران در مواجهه با بدنم نظر مثبتی داشته‌باشند؛ در غیر این صورت از این واکنش منفی یا بی‌توجهی آنان آزرده می‌شوم.» در آخر اضافه می‌کند؛ یکی از دلایل حضور نیافتنش در مسابقات بدنسازی هم همین احساس متناقض بوده‌است.

افراد مشهور درگیر با خودزشت‌انگاری

بنیاد BDD با هدف افزایش آگاهی عمومی و تغییر نگرش اجتماعی راجع‌به خودزشت‌انگاری، فهرستی از افراد مشهور درگیر با این اختلال را منتشر کرد. در این فهرست نام بازیگران، خوانندگان و اینفلوئنسرهای زیادی به چشم می‌خورد که در ادامه به چند تن از آنان اشاره کردیم.

«رابرت پتینسون» بازیگر انگلیسی

او تجربیات خود از اختلال خودزشت‌انگاری را این‌گونه بیان کرده‌است: «این اختلال اضطراب موذیانه‌ای را به همراه دارد. خودزشت‌انگاری حس ناامنی شدیدی برای من ایجاد کرد؛ به‌گونه‌ای که هیچ‌وقت نتوانستم به کمال برسم. من سیکس‌پک ندارم و از رفتن به باشگاه متنفر هستم بنابراین تمام عمرم مایل نبودم که دیگران بدنم را ببینند.»

​​​​​​​«فرانتس کافکا» نویسنده رمان «مسخ»

او هم دچار اختلال خودزشت‌انگاری بوده‌است. یادداشتی که «ماکس برود»، دوست کافکا، از او منتشر کرد نشان می‌دهد که کافکا چقدر از خود و ظاهرش متنفر بود. در متن یادداشت آمده: «من هیچ گاه نمی‌خواستم لباس جدید بخرم؛ زیرا اگر قرار است زشت به نظر برسم؛ حداقل می‌خواهم راحت باشم. همواره با کمر خمیده و شانه‌های افتاده راه می‌رفتم و دست‌ها و بازوهایم بی‌نظم بودند. از آینه‌ها می‌ترسیدم، چون زشتی غیرقابل اجتنابی را نشانم می‌دادند».

«مایکل جکسون» خواننده

این هنرمند سرشناس هم احتمالاً دچار این اختلال بوده‌است. او به خاطر تعدد عمل‌های جراحی زیبایی‌اش شناخته می‌شود. جکسون دوران کودکی آزاردهنده‌ای را تحت سرپرستی پدرش گذراند که بارها او را تحقیر می‌کرد. به گفتۀ خود در نوجوانی از آکنه حاد رنج می‌برد و در سال‌های بعد، در انزوا زندگی می‌کرد و هنگام بیرون رفتن از خانه، صورتش را می‌پوشاند.