مناسب سازی معابر جزو حقوق اولیه معلولان

به گزارش شهرخوان؛ کارشناسان و برنامه‌ریزان شهری معتقدند که مناسب‌سازی و توسعه محیط‌های بدون مانع برای تمام افراد جامعه با هر سطح توانایی، یک ضرورت اجتناب ناپذیر است؛ لذا مسئولان اجرایی شهرها باید برای توانمندسازی افراد دارای معلولیت جهت زندگی بدون دغدغه در شهر و مشارکت آنها در جنبه‌های مختلف، تدابیر مناسبی بیندیشند.

معلولیت پدیده‌ای اجتماعی و بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی بشری است، به‌گونه‌ای که هر انسانی در طول حیات خود به دلایل مختلف از جمله بیماری و حوادث یا با رسیدن به دوران سالمندی آن را تجربه خواهد کرد.

با پیشرفت علم و تکنولوژی و افزایش سوانح و حوادث نه تنها از تعداد افراد معلول کم نمی‌شود، بلکه هر ساله بر تعداد این گروه از افراد جامعه افزوده می‌شود و این در حالی است که در صورت نبود برنامه‌ریزی لازم، تدابیر مورد نیاز و ارائه راهکارهای مناسب جهت قابل استفاده کردن فضاها و عرصه‌ها در شهر برای این گروه، مشکلات شهرها افزایش می‌یابد به طوری که به یک بحران جدی و تأثیرگذار در تمام ابعاد تبدیل می‌شود.

مطالعه دقیق میان محیط شهری و رفتارهای معلولان می‌تواند به توسعه راهکارهای ویژه در زمینه برنامه‌ریزی و ارتقای کیفی محیط زندگی معلولان منجر شود، بر این اساس منظر و فضاهای شهری به عنوان یک حرفه مسئول است تا محیط‌هایی را ایجاد کند که با انواع نیازهای استفاده کنندگان سازگار باشد چرا که معلولان به عنوان شهروندان جامعه دارای حق و حقوقی هستند که باید به آنها توجه شود.

طبق آمارها حدود ۱۵ درصد از جمعیت کشور را معلولان تشکیل می‌دهند که به دلیل نداشتن توجه کافی به نیازهای این قشر در ساختار شهرهای کشور، امکان مشارکت و کنش‌گری مطلوب از این افراد سلب شده است؛ این مشکل در بسیاری از شهرها و کلان‌شهرهای کشور قابل مشاهده است؛ اراک نیز یکی از کلان‌شهرهای کشور است که مدیران شهری آن از سال ۹۰ بحث مناسب‌سازی شهر و ایجاد تسهیلات برای معلولان و افراد توان‌خواه را مورد توجه قرار دادند و به‌رغم اینکه از سال ۹۱ تا ۹۶ متراژهای قابل توجهی از معابر آن پیاده‌روسازی و مناسب‌سازی شد، اما همچنان در این راستا کمبودهای زیادی وجود دارد، زیرا شهرداری به تنهایی از عهده کار بر نمی‌آید.

مناسب سازی معابر، ارزش دادن به معلولان است

امیر مولوی، یک فعال و کارشناس فرهنگی در حوزه معلولان می‌گوید: همچنان با جای خالی اندیشه انتقادی شهری و اندیشیدن به وضعیت شهروندان مواجه هستیم و یکی از گروه‌های اجتماعی که در این عرصه نابرابر، طرد خواهند شد، افراد دارای معلولیت هستند.

وی تصریح می‌کند: افراد معلول در مواجهه با موانع محیطی، نگرشی و حقوقی و ناتوانی جامعه از تأمین حقوق اساسی آنها، از چرخه معمول زندگی خارج می‌شوند و در ورطه فقر، گوشه‌نشینی و انزوا، سطوح مختلفی از افسردگی، بیماری، اضطراب و خشونت خانگی را تجربه می‌کنند؛ این امر ناشی از آن است که فضاهای شهری، پذیرای تمام ساکنان خود از جمله افراد دارای کم‌توان و ناتوان جسمی نیستند.

این کارشناس فرهنگی در حوزه معلولان می‌افزاید: در حال حاضر فضاهای شهری آنگونه طراحی و سامان یافته است که تنها برای افراد توانمند به لحاظ جسمی قابل استفاده است، یعنی نگاه سالم‌سالار در طراحی شهری، غافلانه یا جاهلانه بخشی از ساکنان شهر را نادیده می‌گیرد.

وی با اشاره به فضای بازنمایی شهری، اظهار می‌کند: این فضا جایی است که افراد در زندگی روزمره خود شکلی از بودن در شهر را بازنمایی می‌کنند و نحوه بودن خود را در مقابل چشم دیگران قرار می‌دهند؛ امری که با هویت‌یابی جدید در شهر مرتبط است، حال کسی که از حضور در فضاهای شهری منع شده و از دسترسی به منابع محروم است، چه شکلی از بودن خود را به نمایش خواهد گذاشت.

وی با بیان اینکه معلولیت در وجود فرد معلول مستقر نیست، بلکه وضعیتی است که جامعه بر وی تحمیل می‌کند، تصریح می‌کند: اگر ساختارهای اجتماعی، معماری، شهرسازی، حقوق و قوانین در مرحله طرح‌ریزی نسبت به وضعیت جسمی افراد معلول وقوف کامل داشته باشد و جامعه را آنگونه طراحی کنند که فارغ از جسم، جنس، نژاد و سن برای همگان به سهولت و تسهیل‌یافته، قابل بهره‌گیری و استفاده باشد، اساساً موضوعاتی همچون تبعیض‌های جسمی، جنسی و نژادی وجود خارجی نخواهد داشت.

این فعال فرهنگی در حوزه معلولان می‌افزاید: بعضی از مسائل مرتبط با مناسب‌سازی نشدن محیط‌های شهری و فضاهای عمومی به ضعف و نارسایی قوانین باز می‌گردد، اما بسیاری دیگر از نبود همت کافی و باور به ضرورت توجه به این امر مهم حکایت می‌کند.

منصور شادکام، قائم‌مقام انجمن نابینایان ایران در این باره اظهار کرد: حوزه شهری ارتباط مستقیم با زندگی معلولان دارد. چرا که تررد ایمن در سطح شهر برای آن‌ها از سایر اقشار جامعه اهمیت بیشتری دارد. در سال‌های اخیر، کار‌هایی در حوزه دسترس‌پذیری مبلمان شهری انجام شده، اما به هیچ عنوان پاسخگوی نیاز‌های معلولان نیست. وقتی صحبت از مناسب‌سازی مبلمان شهری می‌کنیم، بدین معناست که وقتی یک فرد نابینا یا کم‌بینا یا یک معلول جسمی پای خود را از خانه بیرون می‌گذارد، برای تردد در جامعه احساس امنیت کند و حس نگرانی را از او دور کنیم.