جلوگیری از پیشرفت آرتروز با راه های درمانی زیر

شهرخوان: درمان آرتروز منحصر به تجویز دارو نیست و شامل مجموعه‌ای از دستورات بهداشتی مانند کم کردن وزن و کمتر از پله بالا و پایین رفتن و استفاده از توالت‌فرنگی و… است. آرتروز در افراد مختلف، سیر متفاوتی دارد. ممکن است علائم به‌سرعت پیدا شوند یا به‌تدریج طی زمان طولانی ایجاد شوند و نیز جواب به درمان نیز متفاوت است. گاهی علائم بیماری به‌سرعت با درمان برطرف می‌شوند و گاهی اوقات مدت نسبتا زیادی برای کنترل علائم بیماری لازم خواهد بود. برای هر بیمار برحسب سن و وزن و شرایط دیگر، یک برنامه درمانی مشتمل بر توصیه‌های بهداشتی و درمانی طبق نظر پزشک معالج توصیه می‌‌شود و درمان برای تمام بیماران یکسان نیست.

۳ توصیه‌ کلیدی

۱. کنترل وزن

وزن مناسب و کم کردن آن در صورتی که فرد اضافه وزن داشته باشد، علاوه بر فواید زیادی که برای سلامت قلب و ریه دارد، احتمالا در پیشگیری از بروز آرتروز و کم کردن سرعت پیشرفت آن موثر است. کم کردن وزن، درد آرتروز مفاصل ران، زانوها و کمر را کاهش می‌دهد. بهترین راه کم کردن وزن، کاهش میزان مصرف کالری و افزایش فعالیت‌های بدنی مناسب است.

۲. استراحت و کاهش فشار روی مفصل

منظور از استراحت مفصل، کم کردن کار آن و کاهش فشارهای مختلف بر مفصل است. هر زمان که بیمار درد مفصل و تورم مفصل دارد باید فشار را از روی مفصل بردارد. به‌عنوان مثال اگر خانمی‌۴۰ ساله که اضافه وزن دارد، بخواهد برای کم کردن وزن، به مدت ۱ ساعت در روز پیاده‌روی کند، چنانچه درد در زانوهای وی احساس شود، باید زمان پیاده‌روی را کم کند یا به جای یک ساعت متوالی در دو وقت ۳۰ دقیقه‌ای این کار را انجام دهد. برای بسیاری از بیماران، تغییرات در این حد کافی خواهد بود.

استفاده از پله‌ها و مقدار راه رفتن و ایستادن نیز باید کاهش یابد. اگر علائم آرتروز در زانوها یا مفاصل ران شروع شده باشد، کاهش استفاده از پله و استفاده از آسانسور ضروری است و اگر لازم باشد باید فکر نقل مکان به منزلی افتاد که در طبقات پایین قرار گرفته باشد یا آسانسور داشته باشد.

گاهی استراحت کامل برای چند روز لازم است؛ مثل وقتی که زانو دچار التهاب شده و مایع در آن جمع می‌شود. در این موارد باید از راه رفتن و ایستادن خودداری کرد و مفصل زانو را در حالت کشیده قرار داد و ساق پا در امتداد ران، بدون اینکه زانو خم باشد (باور نادرست در این موارد که بیمار در زیر زانوی متورم بالش کوچکی قرار می‌دهد که باید از این کار پرهیز شود)البته در موارد استراحت کامل نیز لازم است بیمار نرمش‌های ملایمی را در حالت خوابیده یا نشسته برای پیشگیری از ضعیف شدن عضلات انجام دهد.

به‌کاربردن وسایل کمکی مانند عصا برای راه رفتن یا استفاده از آتل برای مچ گروها و کرست کمر و گردنبند برای ستون فقرات نیز نوعی استراحت دادن به مفصل محسوب می‌شود.

۳. نرمش و ورزش

وقتی صحبت از ورزش در آرتروز می‌شود، منظور ورزش‌های سنگین نیست. مسلما در شخصی که آرتروز زانو دارد، دویدن یا کوهنوردی ورزش‌های مناسبی نیستند. نرمش‌هایی که برای آرتروز مفید هستند عبارتند از:

ایروبیک برای درمان ارتروز

• نرمش‌های تقویت‌کننده عضلات: مانند نرمش‌هایی که برای تقویت عضلات واقع در جلوی ران (تقویت عضله چهار سر) انجام می‌شود، به این نحو که بیمار در وضعیت نشسته روی یک صندلی که زانوی مبتلا و ران در یک مسیر مستقیم قرار گرفته، انگشتان پا را به سمت عضله چهار سر ران خم می‌کند و تا عدد۱۰ شمارش می‌کند، سپس استراحت ۱۰ ثانیه‌ای به مفصل می‌دهد.

• نرمش‌های ایروبیک: انجام منظم حرکات ایروبیک(هوازی) در آرتروز کمک‌کننده هستند. حرکات ایروبیک در آب استرس کمتری روی مفاصل وارد می‌کند و برای سلامت عمومی هم مفید است.
اگر مفاصل ران یا زانوها زیاد دردناک نباشند، راه رفتن معمولی تا حدی که ایجاد درد نکند می‌تواند ورزش مناسبی باشد.

• نرمش‌های دامنه حرکات مفصل: این نوع نرمش‌ها برای حفظ دامنه حرکات مفصل انجام می‌شوند.

راه‌های تسکین درد غیردارویی

در بیماران مبتلا به آرتروز ممکن است روش‌های زیر درد مفاصل را تسکین دهد:

گرما و سرما یا ترکیبی از این دو روش برای درد مفاصل مبتلا به آرتروز ممکن است مفید باشد.

انواع گرمادرمانی عبارتند از استفاده از حوله‌های گرم‌شده، پتوی برقی، کیف آب گرم یا حوله‌های خیس‌شده در آب گرم روی مفاصل مبتلا، رفتن در وان حمام پرشده با آب گرم یا دوش گرفتن با آب گرم. گرمادرمانی جریان خون را افزایش می‌دهد و باعث کم شدن درد مفصل و خشکی آن می‌شود. در بعضی افراد استفاده از کیف یخ که در حوله یا پارچه ضخیمی باید پیچیده شود هم ممکن است التهاب و درد را کاهش دهد و حالت بی‌حسی در موضع ایجاد کند.

ماساژ دادن عضلات دردناک می‌تواند جریان خون را در ناحیه دردناک افزایش دهد و گرما ایجاد کند، اما باید به خاطر داشت در تورم مفصل، باید از ماساژ دادن پرهیز شود.

درمان دارویی آرتروز

همه بیماران مبتلا به آرتروز، همیشه به دارو نیاز ندارند. بیشتر آنها به روش‌های درمانی غیردارویی که در بالا ذکر شد، جواب می‌دهند.

داروهایی که در آرتروز مصرف می‌شوند عبارتند از مسکن‌ها، داروهای ضدالتهابی، تزریق داخل مفصلی کورتون(در موارد تورم مفصل زانو براساس نظر پزشک روماتولوژیست)، تزریق داخل مفصلی هیالورونیک اسید (که در فرهنگ متداول بیماران از آن به‌عنوان ژل داخل مفصلی یاد می‌شود) که باید به بیماران یادآوری کرد این‌گونه درمان‌ها علاج قطعی آرتروز نیست، ولی برای کاهش اصطکاک مفاصل و افزایش مایع مفصلی براساس نظر روماتولوژیست کاربرد داشته و مکمل‌های غذایی.

نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد اینکه پس از تخلیه مایع مفصلی، تزریق کورتون برای کاهش التهاب مفصل ضروری است که در صورت تجویز پزشک حتما باید انجام گیرد.

• داروهای مسکن

مسکن‌ها داروهایی هستند که درد را تسکین می‌دهند. مسکن‌ها انواع مختلفی دارند که در دو گروه غیرمخدر و مخدر قرار می‌گیرند.
استامینوفن یک مسکن غیرمخدر است و خیلی زیاد در درمان آرتروز مورد مصرف قرار می‌گیرد. گرچه استامینوفن درد را کاهش می‌دهد، ولی روی التهاب اثری ندارد. استفاده از مقادیر زیاد استامینوفن و به مدت طولانی می‌تواند با عوارض کبدی و کلیوی همراه باشد. برای کاهش درد می‌توان از استامینوفن کدئین هم استفاده کرد.

• ضددردهای موضعی

بعضی داروهای مسکن به شکل ژل موضعی، پماد یا کرم را می‌توان روی مفاصل مبتلا به آرتروز زد. داروهایی که به شکل موضعی در آرتروز مورد استفاده قرار می‌گیرند، عبارتند از متیل‌سالیسیلات، دیکلوفناک، پیروکسیکام و کاپساییسین. سالیسیلات‌ها، با افزایش جریان خون و ایجاد حس گرما یا سرما در پوست، درد را کاهش می‌دهند. دیکلوفناک و پیروکسیکام با کم کردن التهاب و پماد کاپساییسین (عصاره فلفل قرمز) درد را تخفیف می‌دهند.

• داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی

انواع مختلف این داروها به‌طور فراوان در درمان آرتروز مصرف می‌شوند. داروهایی که در کشور ما بیشتر مورد مصرف قرار می‌گیرند، عبارتند از ایبوپروفن، ایندومتاسین، دیکلوفناک، ناپروکسن، پیروکسیکام و ملوکسیکام.

این داروها همگی ضدالتهاب هستند، ولی هیچ کدام حاوی کورتون نیستند و براساس نظر پزشک معالج توصیه می‌‌شوند. معمولاپزشک معالج یکی از این داروها را تجویز می‌کند و بعد از مدتی نحوه تاثیر درمانی و عوارض آن را در بیمار بررسی می‌کند. اگر این دارو تاثیر خوبی نداشته باشد و عارضه‌ای ایجاد کند، دارو را قطع و داروی دیگری از این گروه تجویز می‌کند. مصرف همزمان دو

یا چند دارو از این گروه معمولا توصیه نمی‌شود. بیماران مبتلا به دیابت، فشارخون بالا و سابقه خونریزی‌های گوارشی نباید از این گروه داروها استفاده کنند.

سلکوکسیب، نوع دیگری از داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی است. مهم‌ترین تفاوت آن با داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی دیگر در این است که عوارض گوارشی آن کمتر است، مثلا در بیماران مبتلا به آرتروز و سابقه خونریزی‌های گوارشی و زخم معده و اثنی‌اعشر از این گروه داروها براساس تجویز پزشک معالج می‌توان استفاده کرد. در افراد مسن با سابقه بیماری قلبی و

مغزی و فشارخون بالا نباید از این گروه داروها استفاده کرد.

• تزریق داخل مفصلی کورتون

تزریق داخل مفصلی کورتون، براساس نظر پزشک معالج در بعضی ازبیماران می‌تواند بسیار مفید باشد. معمولا تزریق کورتون داخل مفصلی زمانی انجام می‌شود که با استراحت و مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی هنوز مفصل ورم داشته و مایع مفصلی در آن جمع شده باشد.. بعد از تزریق مفصلی کورتون، استراحت نسبی مفصل برای دو روز لازم است.

• تزریق داخل مفصلی اسیدهیالورونیک

هیالورونان، ماده‌ای است که در مایع مفصلی وجود دارد و خواص روغنکاری آن را تامین می‌کند. با توجه به تغییراتی که در مایع مفصلی در آرتروز ایجاد می‌شود، تزریق این ماده در مفصل مبتلا با امید اینکه روغنکاری مفصل بهبود یابد، انجام می‌شود. معمولا این درمان برای بیمارانی توصیه می‌شود که به برنامه‌های درمانی ساده و مصرف ضددردهای ملایم پاسخ نداده باشند یا نتوانند داروهای ضدالتهابی را تحمل کنند و مواردی که آرتروز شدید و پیشرفته نباشد. اثر کاهش درد بعد از تزریق این دارو، ممکن است تا چند ماه ادامه داشته باشد.

• مکمل‌های غذایی

بعضی مکمل‌های غذایی برای درمان آرتروز مورد مصرف قرار گرفته‌اند. معروف‌ترین این مکمل‌ها، گلوکوزامین و کوندروییتین هستند. باید دانست این مواد، دارو نیستند و در غضروف کوسه ماهی، صدف حلزون و غضروف گوش و بینی خوک وجود دارند. مصرف این مکمل‌ها روی سیر بیماری آرتروز تاثیری ندارد و این باور نادرست را باید به بیماران یادآوری کرد که این گروه از داروها غضروف‌ساز نیستند.

درمان جراحی در آرتروز

بیشتر بیماران مبتلا به آرتروز هیچ‌وقت به عمل جراحی نیاز پیدا نمی‌کنند، ولی اگر آسیب‌های مفصلی موجب تغییرات ساختمانی شدید مثلا تغییر شکل مفصل زانوها شده یا درد مداوم و مقاوم به درمان‌های دیگر و اختلال در فعالیت‌های زندگی روزمره ایجاد شده باشد، عمل جراحی ممکن است لازم شود. مهم‌ترین نوع عمل جراحی، عمل تعویض مفصل است. این عمل‌ها بیشتر برای مفاصل ران و زانو انجام می‌شود. نتایج این نوع عمل معمولا خوب است و بعد از عمل، مفصل بدون درد خواهد شد و حرکات قابل‌قبولی نیز خواهد داشت.

زندگی با آرتروز

با توجه با اینکه با افزایش سن آرتروز ایجاد می‌شود باید ابتدا پدیده افزایش سن که حاصل پیری در کل بافت‌های بدن و از آن جمله مفاصل است، پذیرا باشیم، مفاصل خود را دوست بداریم و راه‌های مقابله با آرتروز را رعایت کنیم. کم کردن فشار روی مفاصل و انجام ورزش‌های مناسب و استفاده از وسایل کمکی در صورت تجویز پزشک مانند عصا، آتل مچ دست و انگشت شست، زانوبند، کرست کمر، کفش طبی، توالت‌فرنگی، صندلی حمام و تعبیه نرده در حمام و سرویس بهداشتی مهم‌ترین آنهاست.

اگر به آرتروز مبتلا هستید، باید زندگی کردن با آرتروز را یاد بگیرید و با آن کنار بیایید.

یک پزشک