با فردی که نشانه‌های تمایل به خودکشی دارد، چه کنیم؟

نویسنده : مجید حسین زاده

خودکشی عملی است آگاهانه با نیت و قصد قبلی و با هدف از بین بردن خود؛ اما نقش اطرافیان افرادی که چنین انگیزه‌هایی در آن‌ها دیده می‌شود، در پیشگیری از این مسئله بسیار پررنگ است. از آن طرف، یک رفتار اشتباه ممکن است باعث تحریک یک نفر با افکار نامناسب برای عملی کردن این تصمیم اشتباه شود. فردا یعنی دهم سپتامبر «روز جهانی پیشگیری از خودکشی» است که به منظور افزایش اطلاع‌ رسانی در زمینه اقدامات پیشگیرانه ضروری با هدف کاهش نرخ قربانیان خودکشی در سراسر جهان نام‌گذاری شده است.

به همین بهانه در پرونده امروز با دکتر «اردشیر بهرامی»، جامعه شناسی که رساله دکترا و پایان‌نامه ارشدش درباره خودکشی بوده و اکنون مدیر بهزیستی قرچک و مسئول کمیته آموزش حوزه اورژانس اجتماعی استان تهران است و کتابی هم با عنوان «فرهنگ، توسعه و خودکشی» نوشته، درباره راهکارهای مواجهه با فردی که نشانه‌های تمایل به خودکشی دارد، گفت و گو کردیم. همچنین یک روان‌شناس، باورهای اشتباه بسیار رایج درباره خودکشی را مرور می کند تا از این طریق یاد بگیریم چطور هشدارهای مهم را در اطرافیان بشناسیم.

دکتر «اردشیر بهرامی»، تقریبا ۱۰ سال است که به صورت تخصصی در حوزه خودکشی فعالیت دارد. او می‌گوید: اگر متوجه شدیم فردی درگیر افکار خودکشی است، باید به چند نکته مهم توجه کنیم.

تماس با اورژانس اجتماعی| اولین مرحله این است که با شماره اورژانس اجتماعی(یک، دو، سه) یا همان ۱۲۳ تماس بگیریم. آن جا کارشناس‌های تخصصی مددکار و روان‌شناس آماده مداخله و راهنمایی هستند تا بتوانند در کمتر از چند دقیقه، فرد را تحت حمایت خودشان قرار دهند.

سرزنش و برچسب‌زدن ممنوع| با این حال اگر فردی می‌خواهد خودش با فردی که درگیر یک سری افکار خودکشی شده یا تصمیم به انجام آن دارد، صحبت کند و احتمال خطر وجود دارد یا فرد راضی به صحبت تلفنی با کارشناس اورژانس اجتماعی نمی‌شود یا…، باید یک سری کارهای مقدماتی و ساده انجام دهد. یکی این‌که به‌هیچ‌وجه فرد را سرزنش نکند که چرا افکار خودکشی دارد. به او برچسب نزند که تو آدم مشکل داری هستی، روانی هستی، عقلت را از دست دادی و … . همچنین در آن لحظات، نصیحت کردن را فراموش کند. پای مسائل اعتقادی را هم در آن لحظات استرس‌زا وسط نکشد و نگوید این کار گناه است چون فرد در آن لحظات در شرایط روحی بسیار آَشفته، حاد و ناایمن قرار دارد و قدرت تسلط بر رفتار و کارهای خودش را از دست داده است بنابراین این حرف‌ها، کارساز نیست.

همدلانه، آرامش را به فرد برگردانیم| هیجان‌های خشم، ترس و … به صورت همزمان بر فردی که تصمیم به خودکشی گرفته، چیره می‌شود بنابراین ما باید در آن شرایطی که فرد آن‌ها را تجربه می‌کند با رویکرد همدلانه، آرامش را به او برگردانیم. باید در کنار فرد بمانیم، شرایطش را درک کنیم، اجازه بدهیم درد و مشکلات روانی‌اش را با ما در میان بگذارد. باز هم تاکید می‌کنم فقط باید شنونده باشیم. در تمام مدت این گفت‌و‌گوها فقط باید او را حمایت کنیم تا بتواند تسلط خودش بر افکارش را به دست بیاورد.

رهایش نکنیم| نکته آخر هم این‌که تا این فرد به شرایط ثبات نرسیده، به هیچ وجه نباید رهایش کنیم چون اگر تنهایش بگذاریم، زمینه اقدام به خودکشی‌اش را فراهم کرده‌ایم. در آن لحظات از آدم یا کارهای مورد علاقه این فرد که بتواند حال‌و‌هوایش را بهتر کند، کمک بگیریم. البته با توجه به این‌که معمولا شرایط روانی این افراد نیاز به کار روان‌شناسی و درمانی حرفه‌ای و پیگیرانه دارد، باید مسئله اصلی و ریشه‌ای که باعث این تصمیم شده مثل بیکاری، طلاق، مورد تجاوز قرار گرفتن، اعتیاد و … را شناسایی کنیم و با کمک خود فرد، به دنبال شکوفایی توانایی ها برای درمان برویم.

به هیچ‌وجه از خودکشی‌های خیابانی فیلم نگیرید

دکتر بهرامی ، مسئول کمیته آموزش حوزه اورژانس اجتماعی استان تهران که در این سال‌ها با بیش از ۱۲۰ یا ۱۳۰ نفر که اقدام به خودکشی کرده بودند مصاحبه و مذاکره‌های چندین جلسه‌ای داشته است، درباره تجمع مردم در محل خودکشی‌های خیابانی هم می‌گوید: «به مردم عزیز ایران عرض می‌کنم، فردی که می‌رود بالای یک پل، برج یا فضای بلند، می‌خواهد خشم، اعتراض، ناراحتی‌اش و … را که باعث شده تا تصمیم به خودکشی بگیرد، در ملأ عام به همه نشان بدهد. بهترین واکنش این است که مردم تحت هیچ شرایطی در این مواقع تجمع نکنند، فیلم و عکس نگیرند و فرد با انگیزه خودکشی را با رفتارهای ناصحیح، غیرمنطقی و … تحریک به اقدام نهایی نکنند. بارها پیش آمده من برای مداخله در خودکشی رفتم، هزاران نفر در آن جا جمع شدند که این خودش باعث تحریک فرد می‌شود. همچنین تا حد امکان مردم نباید مداخله کنند چون آن فرد در شرایط روحی و روانی بسیار نامناسب، خشمگین و عصبی است و مداخله اصلی باید توسط اورژانس اجتماعی صورت گیرد چون این افراد تکنیک‌های لازم برای انجام این کار را فرا گرفته‌اند. کسی که می‌رود بالای پل، دارد به همه ما درخواست کمک می‌دهد البته شاید به دنبال جلب توجه هم باشد بنابراین متفرق شدن مردم مهم است. مردم ما متاسفانه در این فضا بیشتر تماشاگر هستند و کنشگر نیستند و می‌مانند تا ببینند در پایان، چه اتفاقی می‌افتد در صورتی که باید بدانند اگر آن فضا را ترک کنند و هیچ فردی نماند، در آن شرایط، این فرد برای انجام خودکشی تمایل کمتری پیدا خواهد کرد.