تاثیر فرهنگ بر فرزندآوری

پرونده افزایش جمعیت

به گزارش شهرخوان، ناظر طرح جوانی جمعیت نیز در افزایش فرزندآوری خانواده‌ها، نقش دولت را حمایتی و تشویقی توصیف می‌کند و بر این باور است که خانواده‌ها باید به اهمیت فرزندآوری در تحکیم بنیان خانواده و جامعه آگاهی پیدا کنند تا اقدامات حمایتی دولت مانند طرح جوانی جمعیت اثرگذاری لازم را داشته باشد.

فاطمه رحمانی می‌گوید: «هدف از تصویب قانون جوانی جمعیت این نبوده که دولت بار فرزندآوری خانواده‌ها را به دوش بکشد و دولت فقط نقش حمایتی و تشویقی دارد، اما باید در این زمینه اقدامات فرهنگی انجام شود تا نگاه جامعه و خانواده‌ها نسبت به موضوع جمعیت و فرزندآوری نسبت به دهه‌های گذشته تغییر کند.»

این عضو فراکسیون زنان مجلس شورای اسلامی، لزوم تطابق فرهنگ فرزندآوری با شرایط کنونی جامعه را یادآوری می‌کند و توضیح می‌دهد: «زمانی که طرح کنترل موالید در کشور اجرا شد، شرایط جمعیتی و فرهنگی کشور با امروز تفاوت داشت و بر اثر فعالیت‌های فرهنگی وسیعی که انجام شد در خانواده‌ها این باور به‌وجود آمد که برای دستیابی به زندگی بهتر باید فرزندان کمتری داشته باشند. در سال‌های اخیر با آنکه شرایط جمعیتی کشور به مرز هشدار رسیده، برای تغییر نگاه و فرهنگ خانواده‌ها به مقوله جمعیت و فرزندآوری، فعالیت‌های فرهنگی مؤثر و مفیدی انجام نشده است.»

باورهای منسوخ و غیرمنسوخ

ناصر چاووشی در واکاوی و تحلیل علل کاهش جمعیت کشور می‌گوید: «درباره فرهنگ فرزندآوری نگرش و نگاه خاصی بر جامعه حاکم است که در گرایش خانواده‌ها به تک‌فرزندی نقش کلیدی دارد. در این نگرش خانواده تک‌فرزند و یا کم‌فرزند دارای سطح فرهنگی بالاتری نسبت به والدین دارای تعداد فرزندان بیشتر است و خانواده‌ها، تربیت موفق فرزندان را مستلزم کم بودن تعداد فرزندان می‌دانند.» چاووشی به مغایر بودن فرهنگ فرزندآوری حاکم بر نسل امروز با فرهنگ جامعه ایرانی اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: «در نگرشی که بر شیوه فرزندآوری نسل امروز حاکم شده، شیوه و سبک زندگی غرب و مدل خانواده غربی، به‌عنوان الگو و مدل مقبول و موفق خانواده انتخاب شده است» او بر این باور است که در فرهنگ غالب جامعه که سیاست‌های جمعیتی کشور را تحت‌تأثیر قرار داده، با وجود تمایل به فرهنگ غربی، برخی باورهای قدیمی وجود دارند که سایر عوامل را تشدید می‌کنند. او می‌گوید: «والدین ایرانی از گذشته تاکنون خود را مسئول تأمین آینده فرزندان می‌دانند و برای اینکه از بار این مسئولیت خود کم کنند ترجیح می‌دهند فرزندان کمتری داشته باشند.»

باورهایی که باید تغییر کند

این آینده‌پژوه به رسوخ عمیق بعضی از باورهای جمعیتی در کشور اشاره می‌کند و می‌گوید: «در کاهش نرخ جمعیت ایران بعضی از باورها دیده می‌شود که ورود آنها به فولکلور(فرهنگ عامه) از عمیق بودن آنها ناشی می‌شود.» چاووشی شعار‌های «فرزند کمتر، زندگی بهتر»، «پسر یا دختر، 2بچه کافی است» و شعار «برای یک لیوان شیر، یک گاو نمی‌خرند» را استعاره‌های واردشده در فرهنگ عامه نام می‌برد که با استفاده از گسترش فرهنگ فردگرایی و بهره‌گیری از ظرفیت ادبیات فولکلور، کاهش تولیدمثل و فرزندآوری را امری فردی، پسندیده و مقبول جلوه می‌دهند. لذا برای مدیریت وضعیت موجود رشد جمعیت ایران و تلاش برای بهبود آن، ضروری است علاوه‌بر توجه به علل اقتصادی که در طرح نمایندگان مجلس شورای اسلامی مدنظر قرار گرفته به لایه‌های زیرین و عمیق‌تر شکل‌گیری وضع موجود ازجمله علل فرهنگی و فکری جامعه نظیر سبک زندگی، نگرش‌ها و باورها و ادبیات متاثر از باورها و فضاسازی شهری توجه شود و با ورود تمام ظرفیت‌ها اعم از دولتی و خصوصی و ایفای نقش مسئولیت اجتماعی، راهبردها و برنامه‌های متناسب جهت تغییر یا خنثی‌سازی‌ این علل تدوین و اجرا شود.

فرزندآوری موضوعی فردی نیست

چاووشی عوامل فرهنگی و فکری حاکم بر خانواده‌ها مانند سبک زندگی، نگرش‌ها و باورهای عمومی را در تعیین خط‌مشی و فرهنگ فرزندآوری جامعه مؤثر عنوان می‌کند و می‌گوید: «اگر افراد در زمینه آثار و پیامدهای کاهش جمعیت بر ابعاد مختلف کشور، آگاهی پیدا کنند، نگاه آنها به موضوع فرزندآوری شخصی و خصوصی نخواهد بود. ظرفیت‌های فرهنگی کشور باید مسئله گذر از بحران جمعیت و پیشگیری از سالمندی جمعیت را به‌عنوان یک مسئولیت اجتماعی که برعهده تک‌تک اشخاص و نهادهای مختلف است، در جامعه مطرح کنند.»

او معتقد است در جامعه‌ای که فردگرایی بر فرهنگ جامعه غالب باشد، رفاه فرد بر حفظ بنیان خانواده و جامعه ارجحیت پیدا می‌کند و اشخاص در موضوعات مختلف فقط به منافع مادی و شخصی خود می‌اندیشند.