چه کسانی مشمول قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان هستند؟

قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان به منظور تنظیم و نظارت بر معاملات فروشگاه‌ها و واحدهای تجاری کشور (بخش دولتی و خصوصی) اجرا شده است. در اینجا به بررسی افراد و نهادهایی که تحت پوشش این قانون قرار دارند، می‌پردازیم.

اجرای این قانون به منزله تحولی در نظام مالیاتی و حتی اقتصادی کشور تلقی می‌شود و قانون‌گذاران، آن را با هدف افزایش شفافیت مالی و تجاری تراکنش‌های اقتصادی و همچنین به حداقل رساندن فرار مالیاتی اشخاص مختلف، تصویب کرده و به مرحله‌ی اجرا گذاشته‌اند. در این راستا و با توجه به شدت و همتی که در مسئولین اجرایی برای عملیاتی ساختن این قانون هویداست، ضروریست که کلیه اشخاص جامعه (اعم از حقوقی و حقیقی)، با بهره‌مندی از منابع و مراجع افزایش آگاهی مالی و مالیاتی نظیر وب‌سایت حسابدار ما، کوشش و تلاش ویژه‌ای را اختصاص دهند.

مشمولان قانون پایانه‌ها و سامانه مؤدیان

1. فروشگاه‌ها

1.1. فروشگاه‌های زنجیره‌ای

تمامی واحدهای فروشگاهی که به‌صورت زنجیره‌ای در سطح کشور فعالیت می‌کنند، تحت پوشش این قانون قرار دارند. صورتحساب الکترونیکی نوع دوم، مهم‌ترین نوع صورتحسابی است که بر طبق قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، باید توسط این فروشگاه‌ها برای مصرف‌کنندگان نهایی صادر شود. به عبارت بهتر، فروشگاه‌های زنجیره‌ای کسب و کارهایی هستند که فعالیت اقتصادی آن‌ها از نوع B2C است و کالاهای عمدتاً اساسی و مورد نیاز مصرف‌کنندگان نهایی را توزیع و عرضه می‌کنند. بعد از اجرایی شدن قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، این فروشگاه‌ها نیز، به‌عنوان مشمولین قانون مذکور، مکلف به صدور صورتحساب الکترونیکی و انجام تکالیف آن هستند. ناگفته نماند که اگر اشخاص حقوقی و یا اشخاص حقیقی صاحب کسب و کار (درآمد)، بخواهند که از این فروشگاه‌ها خرید کنند، باید صرفاً صورتحساب الکترونیکی نوع اول را دریافت نمایند. چراکه بر طبق قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، تمام کسب و کارهای B2B، ملزوم به استفاده از صورتحساب‌های الکترونیکی نوع اول، برای انجام معاملات تجاری خود هستند.

1.2. فروشگاه‌های مستقل

فروشگاه‌های مستقل و بدون وابستگی به زنجیره‌ها نیز از مشمولان این قانون هستند. به عبارت بهتر کلیه اشخاص حقیقی دارای درآمد، اعم از اصناف و صاحبان مشاغل، مشمول انجام تکالیف مندرج در این قانون هستند. خرده‌فروشان و عرضه‌کنندگان کالاهای مصرفی، گروه دیگری از مشمولین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان را تشکیل می‌دهند. این اشخاص، عمدتاً موظف به صدور صورتحساب الکترونیکی نوع سوم (رسید دستگاه کارتخوان یا رسید درگاه پرداخت اینترنتی) هستند. البته فراموش نکنید که در صورتی‌که مشتری آن‌ها فعالان اقتصادی (شامل تمام اشخاص حقوقی و اشخاص حقیقی دارای کسب و کار و درآمد) باشد، مکلف به صدور صورتحساب الکترونیکی نوع اول خواهند بود و در واقع در زمره کسب و کارهای B2B قرار می‌گیرند. مودیان مصرفی (خرده‌فروشان) عمدتاً شامل اشخاص حقیقی (صاحبان مشاغل و اصناف) هستند که محصولات مصرفی نظیر لباس، کفش، لوازم آرایشی و بهداشتی را به فروش می‌رسانند. این مؤدیان با استفاده از پایانه‌های فروشگاهی (نظیر دستگاه کارتخوان یا درگاه پرداخت اینترنتی) به سامانه مؤدیان متصل خواهند شد. به عبارت بهتر رسید دریافت شده از این پایانه‌ها، به‌عنوان صورتحساب الکترونیکی (نوع سوم) و مورد پذیرش سازمان امور مالیاتی، تلقی خواهد شد. ناگفته نماند که تسهیلات، تشویقات و معافیت‌های مالیاتی خاصی هم برای اشخاص حقیقی صاحب درآمد و نیز مشتریان آن‌ها (مصرف‌کنندگان نهایی)، در قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، تعیین شده است.

2. مودیان غیرفروشگاهی و خصوصی

2.1. شرکت‌ها و کسب و کارهای خدماتی

شرکت‌ها و کسب و کارهایی که فعالیت اصلی آن‌ها، ارائه‌ی خدمات به مشتریان است، از جمله مهم‌ترین مشمولین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان هستند. این مؤدیان که هم شامل اشخاص حقوقی و هم اشخاص حقیقی می‌شوند، بسته به نوع مشتریان (مصرف‌کننده نهایی یا فعال تجاری)، ملزم به صدور یکی از انواع صورتحساب‌های الکترونیکی (اول یا دوم یا سوم) هستند. ناگفته نماند که تمام فعالان این عرصه، صرف نظر از اینکه مشمول معافیت‌های مالیاتی (عملکرد و ارزش افزوده) باشند یا خیر، مکلف به رعایت مقررات قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان هستند. به عبارت بهتر، معاف بودن خدمات از مالیات عملکرد یا مالیات ارزش افزوده، شما را از رعایت مقررات قانون پایانه‌های فروشگاهی (صدور صورتحساب الکترونیکی و غیره) معاف نمی‌کند.

2.2. شرکت‌ها و کسب و کارهای بازرگانی

بسیاری از شرکت‌ها و کسب و کارها به عنوان واسط یا همراه با ارائه ارزش افزوده، در حال فعالیت در عرصه بازرگانی کالا هستند. مطمئناً یکی از مهم‌ترین مشمولان قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، شرکت‌ها و کسب و کارهای بازرگانی هستند. نوع فعالیت این مجموعه‌ها، هم شامل معاملات B2B می‌شود و هم تعاملات تجاری B2C را در بر می‌گیرد. در هر حال، اشخاص حقوقی و اشخاص حقیقی صاحب کسب و کار که مشتری فعالان بازرگانی هستند، باید توجه داشته باشند که برای پذیرش اعتبار ارزش افزوده و هزینه‌های خود، حتماً صورتحساب الکترونیکی نوع اول دریافت کنند.

2.3. شرکت‌ها و کسب و کارهای تولیدی

شکی نیست که شرکت‌ها، کارگاه‌ها و مجموعه‌های تولیدی کشور، به‌عنوان بخش‌های بااهمیت موجود در زنجیره تأمین و عرضه کالاها و محصولات، نقش برجسته‌ای را در اقتصاد کشور ایفا می‌کنند. این بنگاه‌های تجاری که هم در قالب اشخاص حقیقی و هم در قالب اشخاص حقوقی، مشغول فعالیت هستند، به‌عنوان یکی از مشمولین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان محسوب می‌شوند. ناگفته نماند که مشمولیت یا معافیت این کسب و کارها از مالیات ارزش افزوده یا عملکرد، تأثیری در رعایت یا عدم رعایت مقررات مربوط به قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان ندارد. یعنی اگر به علل مختلف نظیر معافیت‌های موضوع ماده 132 قانون مالیات‌های مستقیم، تولید و عرضه کالاها و خدمات معاف از ارزش افزوده، اشتغال به تولید محصولات کشاورزی و غیره، از مالیات معاف هستید، همچنان ملزم به صدور صورتحساب الکترونیکی و رعایت مقررات قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان خواهید بود.

2.4. پیمانکاران

فعالان عرصه پیمانکاری (مقاطعه‌کاری) اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی، که با انعقاد قراردادها و پیمان‌های مختلف با بخش دولتی و خصوصی، مشغول فعالیت و کسب درآمد هستند، به‌عنوان مشمولین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان محسوب می‌شوند. خوشبختانه در قانون دائمی مالیات ارزش افزوده (مصوب سال 1400)، پرداخت مالیات ارزش افزوده متناسب با وصول مطالبات پیش‌بینی شده است و اکنون پیمانکاران می‌توانند در معاملات نسیه‌ای خود، ارزش افزوده را به میزان مبالغ وصول شده از کارفرما پرداخت نمایند. اما فراموش نکنید که شرط برخورداری از این امکان، صدور صورتحساب الکترونیکی نوع اول (با روش پرداخت نسیه‌ای) و رعایت مقررات قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان است. به عبارت بهتر، اگر کارفرمای شما، خوش حساب نیست و در پرداخت مطالبات شما، تعلل می‌کند، دیگر لازم نیست نگران پرداخت مالیات ارزش افزوده فروش خود باشید، چراکه با صدور صورتحساب الکترونیکی نوع اول و انتخاب روش پرداخت نسیه‌ای، می‌توانید متناسب با میزان وصول مبالغ فروش خود، مالیات ارزش افزوده متعلقه را به سازمان امور مالیاتی پرداخت نمایید.

3. نهادهای عمومی و دولتی

3.1. وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های دولتی

یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین مشمولین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، دستگاه‌ها و نهادهای عمومی نظیر وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های دولتی هستند که بعد از شرکت‌های پذیرفته شده در بورس، از تاریخ 1401/10/01، ملزم به اجرای تکالیف قانون مذکور شده‌اند. این نهادها، بخاطر سهم بزرگی که در اقتصاد ایران دارند و نیز با توجه به ارتباط و تعاملات تجاری گسترده‌ای که با بخش خصوصی کشور برقرار کرده‌اند، نقش بسزایی را در نیل به اهداف قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان ایفا می‌کنند. در این رابطه، اتصال سامانه‌های دولتی و تجاری دیگر به سامانه مؤدیان، یکی از پیش‌نیازهای مهم اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان است که بسترهای آن فراهم شده و امکان صدور صورتحساب‌های الکترونیکی از طریق این سامانه‌ها نیز فراهم است.

3.2. شهرداری‌ها و سایر نهادهای عمومی

نهادهای عمومی نظیر شهرداری‌ها نیز از جمله مهم‌ترین مشمولین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان محسوب می‌شوند. بسیاری از شرکت‌ها و کسب و کارهای بخش خصوصی، معاملات و قراردادهای پیمانکاری متعدد و بااهمیتی را با این نهادها منعقد کرده‌اند. بدیهی است رعایت مقررات قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان توسط این نهادها، پیش‌شرط اساسی شفافیت مالیاتی تعاملات تجاری پیمانکاران شهرداری‌ها خواهد بود.

قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان به منظور حفظ حقوق مصرف‌کنندگان و تنظیم فعالیت‌های این واحدها در سطح کشور تصویب شده است. تعیین مشمولان این قانون با همکاری انجمن‌ها و نهادهای مربوطه به منظور ایجاد تعادل و عدالت در بازارها صورت گرفته است.

منظور از صورتحساب الکترونیکی چیست؟

صورتحساب الکترونیکی، یکی از ابزارهای مهم نوظهور و فراگیر دستگاه مالیات‌ستانی برای رصد دقیق‌تر و کاهش فرار مالیاتی است. صورتحساب فروش، مفهومی آشنا در حوزه حسابداری و مالی است که در هر کسب و کار یا شرکتی که در حال فروش کالا یا ارائه خدمات است، وجود دارد. ردیابی و رصد فرآیند صدور، مدیریت و وصول فاکتورها و صورتحساب‌های فروش بنگاه‌های تجاری، گلوگاه حساسی است که با اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، در اختیار سازمان امور مالیاتی کشور قرار می‌گیرد. در ادامه به توضیح مفهوم صورتحساب الکترونیکی و مزایای آن می‌پردازیم.

ویژگی‌ها و عناصر صورتحساب الکترونیکی

1. تعریف فنی صورتحساب الکترونیکی

صورتحساب الکترونیکی به معنای استفاده از رسانه‌های الکترونیکی، نظیر سامانه‌ها یا سیستم‌های مالی آنلاین برای صدور و ارسال فاکتورها و صورتحساب‌های فروش می‌باشد. در قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، صورتحسابی که دارای شماره منحصر به فرد مالیاتی (22 کاراکتری) باشد، تحت عنوان صورتحساب الکترونیکی خطاب می‌شود.

2. امنیت و حفاظت اطلاعات

2.1. رمزنگاری اطلاعات

استفاده از روش‌های رمزنگاری در ارسال و دریافت صورتحساب‌های الکترونیکی برای حفاظت اطلاعات حسابداری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، این موضوع پیش‌بینی شده است.

2.2. مدیریت دسترسی

امکان مدیریت دقیق و دسترسی به اطلاعات در سیستم مانیتورینگ صورتحساب‌های الکترونیکی (سامانه مؤدیان)، افزایش سطح امنیت را فراهم می‌کند.

3. اتوماسیون و امکانات متقدم

3.1. ایجاد گزارشات خودکار

صورتحساب‌های الکترونیکی فروش، باعث افزایش چشمگیر سرعت انتقال و ثبت تعاملات تجاری می‌گردد. مزیتی که ضمن بیشتر شدن شفافیت مالی و مالیاتی، مزایای قابل توجه دیگری را نیز به همراه خواهد داشت.

3.2. امکان پیگیری وضعیت پرداخت

با راه‌اندازی سامانه مؤدیان، پیگیری و رصد وضعیت وصول صورتحساب‌های الکترونیکی فروش، برای سازمان امور مالیاتی مهیا می‌شود. به عبارت بهتر، در قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، حلقه مفقوده نظام مالیاتی کشور، یعنی گردش نقدی و بانکی متناظر با فروش کالا و ارائه خدمات، از میان می‌رود.

4. پیشرفت در فرآیند‌های مالی

4.1. کاهش خطاها

صورتحساب الکترونیکی باعث کاهش خطاهای مرتبط با فرآیند دستی و صورتحساب‌های کاغذی می‌شود.

4.2. سرعت در پردازش

سرعت بالا در صدور و پردازش صورتحساب‌های الکترونیکی به کسب و کارها این امکان را می‌دهد که به سرعت به اطلاعات مالی دسترسی پیدا کنند. استفاده از صورتحساب الکترونیکی نه‌تنها موجب بهبود فرآیند حسابداری و مالی می‌شود بلکه به صورت مستقیم، افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های مرتبط با مدیریت مالی را به همراه دارد.

منظور از پایانه فروشگاهی چیست؟

پایانه فروشگاهی به عنوان یک اصطلاح در زمینه حسابداری و فروش مورد استفاده قرار می‌گیرد. در اینجا به توضیح مفهوم پایانه فروشگاهی و نقش آن در فرآیند فروش و مدیریت اطلاعات مالی پرداخته خواهد شد.

ویژگی‌ها و عناصر پایانه فروشگاهی

1. تعریف عملیاتی پایانه فروشگاهی

1.1. مفهوم پایانه

پایانه فروشگاهی به معنای نقطه‌ای در فضای فروش که معمولاً یک دستگاه یا سیستم کامپیوتری است، که اطلاعات مربوط به فروش و مدیریت مالی فروشگاه به آن وارد می‌شود.

1.2. اهمیت ارتباط با مرکز

پایانه فروشگاهی برای ارتباط مستقیم با مرکز فروشگاه، بانک مرکزی و سازمان امور مالیاتی است و تبادل اطلاعات بر روی آن انجام می‌شود.

2. وظایف پایانه فروشگاهی

2.1. ثبت فروش

پایانه فروشگاهی وظیفه ثبت فروش و انجام تراکنش‌های مالی مرتبط با فروش را بر عهده دارد.

2.2. مدیریت موجودی

این پایانه مسئول مدیریت موجودی کالاها و نظارت بر حجم کالاهای موجود در فروشگاه است.

3. انتقال اطلاعات

3.1. انتقال به مرکز

پایانه فروشگاهی اطلاعات جمع‌آوری شده را به مرکز فروشگاه یا مراکز مرتبط ارسال کرده و از اطلاعات مرکز نیز استفاده می‌کند.

3.2. اتصال به سایر سیستم‌ها

پایانه فروشگاهی ممکن است با دیگر سیستم‌ها مانند حسابداری، مدیریت مشتریان و غیره ارتباط داشته باشد.

4. امنیت و دقت

4.1. امکانات امنیتی

پایانه فروشگاهی باید امکانات امنیتی حساس را برای حفاظت از اطلاعات مالی و مشتریان فراهم کند.

4.2. دقت در ثبت اطلاعات

ضرورتِ دقت در ثبت و انتقال اطلاعات به منظور جلوگیری از خطاها و اشتباهات در فرآیند فروش، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های پایانه فروشگاهی است.

پایانه فروشگاهی به عنوان یک ابزار اصلی در فرآیند فروش و مدیریت اطلاعات مالی اهمیت زیادی دارد. موفقیت در این زمینه به ارتقاء ویژگی‌ها و عملکرد پایانه فروشگاهی و همچنین ایجاد اتصالات مؤثر با دیگر سیستم‌ها بستگی دارد.

منظور از سامانه مودیان چیست؟

سامانه مؤدیان به عنوان یک اصطلاح مرتبط با حسابداری و فروش مورد استفاده قرار می‌گیرد. در اینجا به توضیح مفهوم سامانه مودیان و نقش آن در مدیریت فروش و اطلاعات مالی پرداخته می‌شود.

ویژگی‌ها و عناصر سامانه مودیان

1. تعریف سامانه مودیان

1.1. مفهوم مودیان

مؤدیان همان اشخاص حقیقی یا حقوقی می‌باشند که مشمول قوانین و مقررات مالیاتی هستند.

1.2. سامانه مودیان

سامانه مودیان به وسیله نرم‌افزارها و فناوری‌های مدیریتی طراحی شده است تا به مودیان کمک کند اطلاعات مرتبط با خرید، فروش و مدیریت اطلاعات مرتبط با تراکنش‌ها را به بهترین شکل ممکن در بستر سازمان امور مالیاتی ثبت کنند.

2. وظایف سامانه مودیان

2.1. مدیریت تراکنش‌ها

سامانه مودیان محل ثبت و مدیریت تراکنش‌های مودیان با تولیدکنندگان و مشتریان نهایی است.

2.2. پیگیری وضعیت واکنش به صورتحساب‌ها

سامانه مودیان به مودیان کمک می‌کند وضعیت واکنش مشتریان به صورتحساب‌های فروش را به دقت پیگیری و مدیریت کنند.

3. امکانات گزارش‌گیری

3.1. تولید گزارشات مالی

سامانه مودیان قابلیت تولید گزارشات مالی و فروش را فراهم کرده تا مودیان به تجزیه و تحلیل بهتر داده‌ها بپردازند. یکی از مهم‌ترین تغییراتی که به موجب قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان ایجاد می‌شود، تنظیم خودکار گزارشات مالی و مالیاتی نظیر اظهارنامه ارزش افزوده توسط سامانه مؤدیان است. به عبارت بهتر، با توجه صورتحساب‌ها و اسناد الکترونیکی مبادله شده بین مؤدیان در این سامانه، اظهارنامه ارزش افزوده هر مؤدی و حتی رسیدگی مالیات عملکرد هر مؤدی، به شکل خودکار انجام خواهد شد.

3.2. اطلاعات مشتریان

امکاناتی مانند ثبت اطلاعات مؤدیان و مشتریان و تحلیل رفتار خرید آن‌ها در سامانه مودیان موجود است که بانک اطلاعاتی مناسبی را برای سازمان امور مالیاتی فراهم می‌کند. لذا با اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، پیگیری و شفافیت تجاری و مالیاتی، همه بازیگران زنجیره ارزش (از نخستین تولیدکننده تا مصرف‌کننده نهایی) برای سازمان امور مالیاتی کشور، محقق می‌شود.

4. امنیت و حفاظت اطلاعات

4.1. رمزنگاری اطلاعات

سامانه مودیان باید از امکانات رمزنگاری استفاده کند تا اطلاعات حسابداری و مالی مودیان را محافظت کند.

4.2. مدیریت دسترسی

تعیین دقیق حدود دسترسی به اطلاعات در سامانه مودیان، پیش‌بینی شده که امنیت اطلاعات را تضمین می‌کند. سامانه مودیان به عنوان یک ابزار اساسی در فرآیند فروش و مدیریت اطلاعات مالی مودیان دارای اهمیت زیادی است. مدیران مودیان باید به ارتقاء ویژگی‌ها و عملکرد سامانه مودیان توجه ویژه‌ای داشته باشند تا به بهترین نحو ممکن از این سامانه بهره‌مند شوند.