نسخه فحاشی در ورزشگاه‎ها

نویسنده: سید مصطفی صابری

فحاشی در هر حالت و به‌هر بهانه‌ای زشت و ناپسند است؛ به‌خصوص اگر قرار باشد هدف دشنام اعضای خانواده یک نفر مثل مادرش را که مقامی مقدس است، نشانه بگیرد. اتفاقی که متاسفانه این‌روزها در ورزشگاه‎‌های ما تبدیل به امری عادی شده.

اما این آخرین نسخه فحاشی دسته‎‌جمعی در ورزشگاه‎ها چنان عجیب است که شاید نتوان مشابهی در تاریخ فوتبال ما و شاید دیگر نقاط دنیا برایش پیدا کرد.

پیش از این در بیشتر اوقات اگر اتفاقی خاص حین بازی می‌افتاد مثل مشکل داوری، یا رفتار عجیب از بازیکن حریف و… شعارها و توهین‌ها شروع می‌شد. اما حالا حتی قبل از سوت آغاز بازی، وقتی بازیکنان در حال گرم کردن هستند، هواداران برخی تیم‌ها شروع به فحاشی می‌کنند.

بماند که چطور می‌توان در چنین جوی امیدوار بود که یک کودک و نوجوان هیجان سالم فوتبال را تجربه کند و گوشش با این الفاظ آلوده نشود. از طرفی این روش برای تخریب تمرکز بازیکن حریف یا وادارکردنش به واکنش و محرومیت ناجوانمردانه و ناپسند است. به‌ویژه که نوع الفاظ هم متاسفانه دامن خانواده‌اش را می‌گیرد.

طی چند هفته اخیر فحاشی دسته‌جمعی به شجاع خلیل‌زاده و طی روزهای اخیر تکرار همین ماجرا در مورد حامد لک، زنگ خطری است جدی از چند نظر. اول برای فدراسیون تا با جریمه‌ای دقیق مانع از تکرار ماجرا شود و به جریمه‌های نقدی که صندوقش را پر می‌کند و آسیب را هم پابرجا می‌گذارد، بسنده نکند.

اصلاً ‌چطور می‌شود فوتبال دنیا به پدیده شعار نژادپرستانه حساس باشد که اتفاق بسیار خوبی هم هست، اما نسبت به توهین گروهی به مقام مادر در فوتبال ما که باید به‌لحاظ فرهنگی از دنیا جلوتر هم باشد سکوت کرد؟

زنگ خطر بعدی برای باشگاه‌های موسوم به فرهنگی ورزشی است که کانون‌های هواداری‌شان درحال ذبح جدی اخلاق در فوتبال هستند و شاهد هیچ واکنش درستی از تیم‌ها نیستیم و ادامه این وضع می‌تواند باعث فراگیری این پدیده زشت شود. بخش دیگری از ماجرا متوجه اهالی فوتبال و خانواده‌هاست که ما در این پرونده سعی کردیم از زوایای مختلف به آن بپردازیم.

فحاشی به‌خاطر اثر تقلیدی و فشار روانی جمعیت

دکتر «حامد بخشی» جامعه‌شناس در گفت‌و‌گو با ما از منظر جامعه‌شناختی به واکاوی فحاشی در ورزشگاه‌ها می‌پردازد

«در ورزشگاه‌های فوتبال به دلیل تراکم جمعیتی که در آن‌ها وجود دارد و به دنبال آن شرایط ارتباطی که هست و آدم‌ها فقط بیننده و منفعل نیستند و تشویق می‌شوند فعالیت‌های هیجانی داشته باشند و برای بازیکنان موردعلاقه‌شان دست بزنند و …، مستعد این هستند که الگوهای رفتاری که آغاز می‌شود، یک دفعه تشدید کنند. این یک موضوع طبیعی است». این جامعه‌شناس با این مقدمه وارد بحث واکاوی فحاشی در ورزشگاه‌ها از منظر جامعه‌شناختی می‌شود.
رفتار اولیه توسط یک جمعیت کوچک آغاز می‌شود

دکتر «بخشی» ادامه می‌دهد: «بنابراین ما می‌بینیم که در بسیاری از مسابقات فوتبال در جهان و در کشورهای مختلف چنین اتفاق‌هایی می‌افتد و تماشاگران دست به فحاشی می‌زنند. حتی گاهی همین بددهنی‌ها باعث جرقه برای تبدیل شدن به یک حادثه تلخ می‎شود و زمانی که بررسی می‌کنیم، می‌بینیم که یک رفتار اولیه توسط یک جمعیت کوچک آغاز شده و سپس توسط تعداد زیادی از تماشاگرها تشدید شده است و گاهی به یک فاجعه ختم می‌شود. نقش اثر تقلید و فشار روانی جمعیت در این ماجرا پررنگ است که تماشاگرها را به آن سمت می‌برد».

مردانه بودن ورزشگاه‌ها تاثیرگذار است

این جامعه‌شناس ادامه می‌دهد: «یک‎سری زمینه‌ها هم هست که فحش دادن را در جامعه ما تشدید کرده است. مثلا مردانه بودن بعضی ورزشگاه‌های ما، این شرایط را به وجود آورده که تماشاگرها بی‌پروا الفاظ رکیک را به کار ببرند. در حالی که اگر فضای ورزشگاه به صورت مردانه و زنانه باشد، آدم‌ها به تدریج سعی می‌کنند رفتارهای مودبانه‌تری داشته و ملاحظه خانم‌ها را داشته باشند. بنابراین مردانه بودن ورزشگاه‌ها هم بر روی این موضوع تاثیر گذاشته است».

سنگ‌تمام گذاشتن برای تیم مورد علاقه به روش اشتباه

«همچنین این کنش‌های هیجانی و نامناسب که از تماشاگرها در ورزشگاه می‌بینیم، به این دلیل است که احساس می‌کنند برای تیم محبوب‌شان باید سنگ تمام بگذارند و فشار روانی روی بازیکنان تیم رقیب به بالاترین سطح ممکن برسد تا کارایی‌اش تحت تاثیر قرار بگیرد».

دکتر «بخشی» ادامه می‌دهد: «اما دوباره می‌خواهم تاکید کنم بر اثر تقلیدی که در مورد جمعیت‌های انبوه وجود دارد. یعنی یک رفتاری که توسط یک فرد انجام می‌شود، خیلی زود توسط دیگران الگوبرداری و تکرار می‌شود. در این شرایط، هر تکرار، اثر تقلیدی آن را بیشتر می‌کند. این مسئله را در کج روی‌ها و آسیب‌های اجتماعی هم می‌بینیم».

می‌توان این موج‌ها را به سمت خاموشی برد

او در پایان می‌گوید: «معمولا این موج‌ها گذراست و به شدت تحت تاثیر این است که چگونه با آن برخورد می‌شود تا به سمت خاموشی کشیده شود. به همین دلیل است که جریمه‌های کمیته‌ انضباطی، محرومیت تیم از حمایت تماشاگر و… فقط به شرطی که خیلی سریع احکام آن صادر بشود، می‌تواند این موج را به سمت خاموشی ببرد؛ اما چیزی نیست که دوباره هیچ‌وقت سرباز نزند مگر این که ما زمینه‌های شکل‌گیری آن را تخفیف بدهیم. مثلا مطلوب کردن شرایط ورزشگاه‌ها، این که سعی کنیم قشرهای مختلف را به ورزشگاه سوق دهیم تا فوتبال منحصر به حضور یک قشر خاص نباشد و همیشه یک گروه خاص سلطه فرهنگی بر فضای ورزشگاه نداشته باشند؛ مجموع این‌ها می‌تواند زمینه‌های شکل‌گیری و تکرار چنین موج‌های فرهنگی نامطلوبی را کم کند».