پیاده‌راه شهیدگاه کانون نوین اجتماعی جدید و تجلی قدرت فرهنگی دارالارشاد

بافت تاریخی اردبیل شامل بخش میانی بافت شهر بوده و توسعه شهر را از دوران صفویه تا اولین اقدامات شهرسازانه رضاشاهی در برمی‌گیرد. با روی کار آمدن حکومت صفویه تحولات کالبدی شهر به موازات تحولات اقتصادی-اجتماعی ، شتاب و سرعت قابل توجهی یافت و مولفه قابل تامل آن دوران، “بقعه شیخ صفی الدین” بوده که در توسعه‌های بعدی به مجموعه ای از فضاهای متعدد ولی همگرا با رویکرد دینی بدل شده است.

دارالارشاد اردبیل بعنوان شهری شرقی-اسلامی بوده و عنصر شارستان از عناصر سه گانه ساختار شهری استخوان بندی شهر را تشکیل و ساکنان قدیم و فعلی اردبیل را شکل داده است که بعدها بعنوان رینگ صفر مشهور بوده و شامل چهار دروازه پیرعبدالملک، تاوار، عالی قاپو و قنبلان (تازه میدان کنونی) بوده و همچون کالبدی مدور هسته اصلی شکل دهی توسعه شهر را شامل شده اند.

اگرچه شکل گیری کالبدی شهرها بر اساس یک سلسله عوامل و قواعد خاص از قبیل عوامل طبیعی، سیاسی و اقتصادی است اما بعضا آن‌ها نیز با ظهور برخی شرایط خاص برای سامان بخشی شهر فراموش می‌شوند که در مورد اردبیل هم این وضع مصداق دارد و هسته اولیه شهر اردبیل میان رود بالیقلی چای و بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی شکل گرفته است.

وجود آتشکده در محل بنای مسجد جمعه هم نشانگر موضع اعتقادی و دیانت حاکمان و مردمان وقت بوده است.

با این وصف و گذشته از این مقدمه، شهرها با عنصر انسانی مفهوم می‌یابند و علی الاصول بعد از سکونت است که انسان می‌اندیشد و ساختار شهر را برپا میکند و بدین ترتیب است که مناسبتهای مختلف فرهنگی، اجتماعی و …و نحوه ساختار آنها مورد توجه قرار میگیرد.

اخیرا در یکسال گذشته شهردار “لطف اللهیان ” و مجموعه مدیریت شهری با لحاظ زندگی انسانیِ سالم و شاخص قرار دادن انسانِ شهری با شعار رویکرد “انسان محوری” در پروژه ها اقدام به اجرای طرح‌هایی نموده‌اند که یکی از آن‌ها نوسازی و به‌سازی مسیر حدفاصل ساعات قاباغی (مصلی) و بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی (شهیدگاه) و احداث پیاده راه و ساخت فضاهای جمعی با محوریت انسان پیاده در محدوده صدرالاشاره است.

احداث پیاده راه شهیدگاه با هدف احیای بافت تاریخی و رینگ صفر اردبیل می‌تواند سرمشق مجموعه‌ای از پروژه‌های ایجاد فضای جمعی قرار گیرد و با توسعه احتمالی آن بسمت مسجد جمعه از مسیرهای کوی شمس ، طوی و پیرعبدالملک تدریجا به شکل گیری گونه هایی خاص از فضای پیاده بیانجامد و اینجاست که برنامه‌ریزی برای زندگی پیاده که آرامش و تعامل اجتماعی را درون خود دارد به اقدامی ضروری در مدیریت شهری اردبیل بدل می‌شود.

با ایجاد پیاده راه شهیدگاه و توسعه آتی آن در آینده این تلقی به ما دست میدهد که هر زون شهری مان رنگ و بوی خاص خودش را دارد و نمی توان کل اردبیل را یک جور دید و این توجهات چیزی است که کم کم حس میشود منتها باید دید که اینها چگونه می‌توانند باهم و هم زمان باشند و سازگاری پیدا کنند که اگر باهم نسازند باعث عدم آرامش شهروندان خواهند شد.

اگرچه احداث پیاده راه شهیدگاه بعنوان اولین تجربه مدیریت شهری در خلق فضاهای انسان محوری در شهر اردبیل محسوب نمی شود و پیشتر در منطقه نمونه گردشگری شورابیل نیز شاهد تحولات اساسی در خلق فضاهای متنوع و سرزنده بوده ایم اما در کل به عنوان اولین تجربه حذف سواره با رویکرد اجتماعی-فرهنگی تجربه نو و جدیدی است که بایستی مورد ارج وتقدیر قرار گیرد.

با این اوصاف اینجانب نگارنده بعنوان یک شهروند اردبیلی ضمن تقدیر از تلاش‌های “شهردار اردبیل ” در خلق فضاهای اینچنینی در دارالارشاد ، امید آن دارم که ضمن استمرار این رویکرد قابل تحسین ، مجموعه مدیریت فنی و اجرایی شهرداری اردبیل نیز با لحاظ قراردادن و توجه به برنامه ریزی خرد و طراحی فضا در مقیاسهای متنوع و استفاده مناسب از پتانسیل های شاخص و بالقوه فضای شهری موجود در مسیر پیاده راه شهیدگاه بتوانند با بهسازی و طراحی جداره ها و لبه ها که بدون سنخیت به هویت تاریخی فضا قبلا ایجاد شده اند و همچنین با تکمیل مبلمان شهری ، کاشت فضای سبز ایده آل و ایجاد سیستم حمل و نقلی سبک تمامی پتانسیل های بالقوه تاریخی ، هویتی و منظرین موجود در فضا را که به منصه ظهور نرسیده را اصلاح نمایند تا این پیاده راه مبدل به نقطه عطفی شاخص و تاثیرگذار در بافت شهری و عنصری خاطره انگیز و سرزنده در اذهان مردم اردبیل و مناسبات اجتماعی،فرهنگی و تاریخی آن‌ها تبدیل شده و به کانون نوین فرهنگی و تجلی قدرت اجتماعی جدید مبدل گردد.

«مرتضی بخشی» کارشناس مسائل شهری